80 jaar vrijheid en democatie, ook in Votulast
Dit jaar is het 80 jaar geleden dat Nederland werd bevrijd van het fascisme. In Utrecht was dat op 7 mei 1945 toen de Canadese Polar Bears via de Biltstraat de stad binnentrokken. Diezelfde ochtend kwamen nog tien verzetsmensen om het leven bij het Rosarium in Oudwijk, toen ze probeerden Duitse militairen te ontwapenen (zie ook het oorlogsmonument daar). Er kwam een einde aan vijf jaar bezetting die onderdrukking, moord en hongersnood had betekend voor vele Utrechters.
Foto: Utrechts Archief
Van de 1600 joodse inwoners van de stad zijn er 1200 vermoord, slechts 400 overleefden de oorlog. Ook in de Vogelenbuurt en Tuinwijk woonden dappere gezinnen die joodse mensen lieten onderduiken bij hen.
Struikelstenen
Op een aantal plekken waar joodse families in de oorlog in Votulast woonden of ondergedoken zaten, zijn Stolpersteine gelegd. Ze worden ook wel struikelstenen genoemd ter nagedachtenis aan de slachtoffers van het fascisme. Ze liggen in Votulast onder andere in de Havikstraat, Koekoekstraat, Nieuwe Koekoekstraat, Zaagmolenkade, Burmanstraat, Bucheliusstraat, Willem Arntzskade, Van Musschenbroekstraat, Van Swindenstraat, Willem van Noortstraat en Weerdsingel Oostzijde.
Onderdrukking en verzet
In 1941 kwam het verzet tegen de Duitse overheersing en het wegvoeren van joodse Utrechters op gang. In verschillende wijken vormden zich groepjes van vier of vijf mensen die zich in eerste instantie bezighielden met het helpen van onderduikers en later ook met het overvallen van distributiekantoren (hier konden mensen distributiebonnen afhalen waarmee je voedsel kon kopen dat op de bon was, red.) In de hele stad waren hier zo’n tachtig mensen bij betrokken. Er was ook zo’n groep rond de Adelaarstraat en in Tuinwijk. Van deze tachtig Utrechtse inwoners zijn er 32 door de Duitsers vermoord. In 1943 en 1944 werden steeds meer Utrechters gedwongen om voor de Duitsers te werken. De grootste razzia vond plaats op 7 oktober 1944. Die dag werden 5500 Utrechtse mannen tussen de zeventien en vijftig jaar opgepakt en gedwongen om in Oost-Nederland te werken aan verdedigingswerken tegen de geallieerden. Dat was des te erger omdat ook de hongerwinter voor de deur stond.
Hongerwinter
In Tuinwijk woonden veel mensen die bij de Spoorwegen werkten. Op 17 september 1944 brak een grote staking uit van het spoorwegpersoneel om de aanvoer van Duitse transporten te hinderen en de geallieerde troepen te helpen. 30.000 medewerkers legden het werk neer en doken onder. Omdat er nu geen kostwinner meer was, kwamen veel gezinnen - ook in Tuinwijk - in de financiële problemen. De winter van ’44/’45 was al zwaar omdat het zo extreem koud was. Daarnaast verboden de Duitsers ook nog de voedseltransporten naar Utrecht en de Randstad waardoor er een hongersnood ontstond. Er kwamen zogenaamde gaarkeukens, waar je wat soep kon halen. Op de Weerdsingel Oostzijde zat zo’n gaarkeuken. Speciaal voor kinderen werd de Utrechtse Commissie Kindervoeding opgericht, dit was een kerkelijk initiatief, zij opende 7 gaarkeukens, waarvan één op de Draaiweg en één op de Adelaarstraat. 20.000 kinderen werden begin 1945 door werk van deze commissie van eten voorzien. In Votulast hebben we één oorlogsmonument: bij het parkje aan de Ingenhouszstraat. Als een blijvende herinnering aan de Utrechters die hun leven hebben gegeven voor onze vrijheid en het herstel van de rechtsstaat. HvdS
Reageer
Met onderstaand formulier kunt u reageren op dit artikel. Alle velden zijn verplicht. Uw e-mailadres verschijnt niet op de site. Na het versturen van uw reactie ontvangt u een e-mail met daarin een link. U moet op die link klikken om de reactie op de site te laten verschijnen.
Ook in deze krant
2025 No. 2, April
80 jaar vrijheid en democatie, ook in Votulast
• lees artikel
Je woont in de wijk en je wilt wat
• lees artikel
Verhalen van de straat
• lees artikel
Meer dan 40 soorten vogels in het Griftpark
• lees artikel
(On)veiligheid op de Draaiweg
• lees artikel
Activiteit toendertijd
• lees artikel
Onverklaarbaar bewoond
• lees artikel
Welkom in de wijk!
• lees artikel